درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس چهارم

هر موجود زنده‌ای در ناحیه‌ی خاصّی زندگی می‌کند که زیستگاه آن موجود نام دارد. گیاهان و جانورانی که در یک زیستگاه مشترک زندگی می‌کنند، برای ادامه‌ی زندگی خود به یکدیگر وابسته‌اند.

گیاهان غذای خود را با استفاده از نور خورشید، خاک، آب و هوا درست می‌کنند. برخی از جانوران فقط گیاه می‌خورند که به آنها گیاه‌خوار می‌گوییم. برخی از آنها جانوران دیگر را می‌خورند که به آنها گوشت‌خوار می‌گوییم.

آیا می‌توانید با توجّه به تصویر زیر یک جانور گیاه‌خوار و یک جانور گوشت‌خوار مثال بزنید؟

زیستگاه‌ها در خطر!

از آنجایی که جانداران برای ادامه‌ی زندگی خود به یکدیگر وابسته‌اند، اگر در یک زیستگاه، به یک موجود زنده آسیب برسد، گیاهان و جانوران دیگر هم آسیب می‌بینند. برای مثال اگر در یک جنگل تعداد زیادی از درختان را برای تهیه‌ی زغال قطع کنند، پرندگانی که از میوه‌ی درختان تغذیه می‌کنند، ممکن است با کمبود غذا روبه‌رو شوند و به جای دیگری مهاجرت کنند. در نتیجه، جانورانی که از آن پرنده‌ها تغذیه می‌کنند نیز برای تأمین غذای خود دچار مشکل می‌شوند.

سنجاب‌هایی که در جنگل‌های بلوط منطقه‌ی زاگرس زندگی می‌کنند، بیشتر غذای خود را از میوه‌ی بلوط به دست می‌آورند. آنها با پنهان کردن میوه‌های بلوط در شکاف سنگ‌ها یا زیر خاک و ذخیره کردن آنها برای فصل زمستان، به رویش درختان جدید در فصل بهار کمک می‌کنند.

به نظر شما شکار سنجاب‌ها چه مشکلی برای جنگل‌های بلوط و قطع درختان چه مشکلی برای سنجاب‌ها به وجود می‌آورد؟

گیاهان و جانوران نقش مهمّی در زندگی انسان دارند. آیا می‌توانید با توجّه به آنچه در درس علوم سال‌های قبل خواندید، فواید گیاهان و جانوران را بیان کنید؟

امروزه بعضی از فعّالیت‌های انسان موجب از بین رفتن زیستگاه‌ها و لطمه زدن به محیط زیست شده است:

- کارخانه‌ها و اتومبیل‌ها موادّ شیمیایی و سمّی را به محیط وارد می‌کنند و موجب آلوده شدن آب، خاک و هوا می‌شوند.

- پخش زباله در محیط، به زندگی جانداران و گیاهان لطمه می‌زند.

- گاهی بعضی از افراد برای تفریح و سرگرمی، جانوران را شکار می‌کنند.

- یکی از کارهای نامناسب در جنگل‌ها، روشن کردن آتش و خاموش نکردن آن است. آتش‌سوزی یکی از عوامل از بین رفتن جنگل‌ها و موجودات زنده است.